Nöbetçi Eczaneler
TÜİK verilerine göre Erzincan, kütüphane üyeliği ve kullanım oranlarında birçok büyükşehri geride bıraktı. Her 5 kişiden 1’inin kütüphane üyesi olduğu kent, okuma kültüründe bölgenin en güçlü şehirleri arasında yer aldı.
Türkiye İstatistik Kurumu’nun (TÜİK) yayımladığı güncel kütüphane verileri, illerin resmi nüfus oranlarıyla harmanlandığında Doğu Anadolu ve çevresindeki okuma kültürüne dair ezber bozan bir tabloyu ortaya koydu. Kuru toplam sayılarda öne çıkan Erzurum, Malatya ve Sivas gibi yüksek nüfuslu iller, “kişi başına düşen” kütüphane kullanım oranlarında yerini Erzincan ve daha dinamik komşularına bıraktı.
Yaklaşık 240 binlik nüfusa sahip olan Erzincan, kendisinden kat kat büyük metropol illeri geride bırakarak okuma kültürü derinliğinde bölgenin en aktif ve entelektüel kenti olduğunu kanıtladı.
ERZİNCAN KÜLTÜR ALTYAPISINI GÜÇLENDİRİYOR: REKOR ÜYE ARTIŞI
Erzincan, kütüphane altyapısına yaptığı yatırımların ve kültürel projelerin meyvelerini toplamaya devam ediyor. 2023 yılında şehir genelinde hizmet veren halk kütüphanesi sayısı 14 iken, bu sayı 2024’te 13’e gerilese de 2025 yılı itibarıyla stratejik adımlarla 15’e çıkartılmıştır.
Kütüphanelerin fiziki büyümesi, üye tabanına da doğrudan yansıdı. 2023 yılında 34 bin 356 olan resmi kayıtlı üye sayısı, iki yıl içinde büyük bir sıçrama yaşayarak %38’lik net bir artışla 47 bin 402’ye ulaştı. Şehirdeki toplam kitap envanteri ise korunan büyüme trendiyle 208 bin 537 olarak kayıtlara geçti.
NÜFUSA ORANLA KÜTÜPHANEDEN YARARLANMA ORANI: ERZİNCAN ZİRVEYE ORTAK
Bir şehirde kütüphanelerin ne kadar efektif kullanıldığını gösteren en net gösterge, yıllık ziyaretçi sayısının toplam nüfusa oranıdır (Kişi Başına Yararlanma Oranı).
- Sivas ve Erzincan Baş Başa: Yaklaşık 631 bin nüfuslu Sivas’ta kişi başına kütüphane ziyareti yıllık 1,39 olurken, 239 bin nüfuslu Erzincan 1,36 ziyaret oranı ile Sivas’ı adeta nefes nefese takip etti.
- Büyük İllere Kültür Dersi: Erzincan; 736 bin nüfuslu Erzurum’u (1,06), 282 bin nüfuslu Bingöl’ü (1,06) ve 755 bin nüfuslu Malatya’yı (0,69) kişi başına düşen ziyaret sayısında açık ara geride bıraktı.
- Giresun ve Çevre İller Arkada Kaldı: Karadeniz komşusu Giresun ise 455 binlik nüfusuna rağmen kişi başına sadece 0,40 kütüphane ziyareti alarak Erzincan’ın oldukça gerisinde listelendi.
NÜFUSA GÖRE KÜTÜPHANE KAYITLI ÜYE YOĞUNLUĞU (%)
Şehir nüfusunun yüzde kaçının kütüphanelere resmi olarak üye olduğunu gösteren analizde de Erzincan’ın ağırlığı hissediliyor:
- Sivas: %23,22 üyelik oranı ile bölge lideri.
- Erzincan: %19,78 üyelik oranı ile ikinci sırada. Kentte yaşayan her 5 kişiden neredeyse 1’i halk kütüphanesinin resmi üyesi konumunda.
- Bayburt: %17,17
- Bingöl: %16,06
- Erzurum: %11,30
- Malatya: %10,48
Nüfusu 750 bini aşan Erzurum ve Malatya gibi illerde kütüphane üyelik oranlarının %10-11 seviyesinde kalması, Erzincan’daki %19,78’lik oranın ne derece büyük bir toplumsal başarı olduğunu gözler önüne seriyor.
NÜFUSA GÖRE KARŞILAŞTIRMALI KÜLTÜR GÖSTERGELERİ
· ERZİNCAN (Nüfus: 239.625): Kentte her 100 kişiye 87,03 kitap düşerken, kişi başına yıllık kütüphane ziyareti 1,36 olarak gerçekleşti. Toplam nüfusa göre resmi kütüphane üye oranı ise %19,78 ile bölge genelinde zirveye ortak oldu.
· SİVAS (Nüfus: 631.401): Bölgenin en yüksek katılım oranına sahip kenti olan Sivas’ta, kişi başına kütüphane ziyareti 1,39 olurken, nüfusa göre üyelik oranı %23,22 olarak kayıtlara geçti. Kentte her 100 kişiye düşen kitap sayısı ise 73,29.
· ERZURUM (Nüfus: 736.877): Yüksek nüfusuna rağmen kişi başına kütüphane ziyareti 1,06’da kalan Erzurum’da, nüfusa göre üye oranı %11,30 oldu. Kütüphanelerde her 100 kişiye 55,44 kitap düşüyor.
· MALATYA (Nüfus: 755.854): Büyük havza illerinden Malatya, kişi başına 0,69 kütüphane ziyareti ve %10,48‘lik üye yoğunluğu ile listenin gerisinde yer aldı. Kentte her 100 kişiye düşen kitap sayısı ise 38,26.
· BİNGÖL (Nüfus: 282.299): Nüfusuna oranla dengeli bir grafik çizen Bingöl’de, kişi başına kütüphane ziyareti 1,06 ve kütüphane üye oranı %16,06 oldu. Her 100 kişiye düşen kitap sayısı ise 62,43.
· GÜMÜŞHANE (Nüfus: 138.807): Kitap zenginliğiyle öne çıkan kentte her 100 kişiye 108,93 kitap düşüyor. Kişi başına kütüphane ziyareti 0,59 iken, nüfusa göre üyelik oranı %15,39 olarak tespit edildi.
· GİRESUN (Nüfus: 455.074): Kütüphane kullanımının en düşük kaldığı illerden Giresun’da, kişi başına yıllık ziyaret sayısı sadece 0,40’ta kaldı. Kentte her 100 kişiye 76,19 kitap düşerken, üye oranı %13,38 oldu.
· TUNCELİ (Nüfus: 85.083): Nüfusa oranla kitap stoğunda bölge lideri olan Tunceli’de, her 100 kişiye 138,99 kitap düşüyor. Kentte kişi başına kütüphane ziyareti 0,57, üye oranı ise %14,64 seviyesinde.
· BAYBURT (Nüfus: 82.836): Tunceli gibi düşük nüfusu sayesinde kitap zenginliği yaşayan Bayburt’ta, her 100 kişiye 132,14 kitap düşüyor. Ancak kent, kişi başına 0,33 ziyaret ve %17,17 üye yoğunluğuna sahip.
ERZİNCANLI OKURLARIN TERCİHİ: EDEBİYAT VE SOSYAL BİLİMLER
TÜİK verileri, Erzincan’daki entelektüel eğilimleri de deşifre etti. Kent kütüphanelerindeki kitapların kategorisel dağılımında Edebiyat ve Retorik alanı 101 bin adet kitapla açık ara zirvede yer alıyor. Bunu 42 bin 773 kitap ile Sosyal Bilimler ve 18 bin 863 kitap ile Coğrafya ve Tarih disiplinleri takip ediyor. Pozitif bilimlere olan ilginin bir yansıması olarak Doğa Bilimleri ve Matematik kategorisi ise 3 bin 375 kitap ile kütüphane raflarında geliştirilmeye en açık alan olarak dikkat çekiyor.
Nüfus verileriyle harmanlanan yeni istatistikler, Erzincan’ın kütüphanecilik hizmetlerinde nicelikten ziyade niteliğe ve toplumsal entegrasyona odaklandığını resmi olarak tescillemiş durumda.
KÜÇÜK İLLERDE KİTAP ZENGİNLİĞİ: TUNCELİ VE BAYBURT DETAYI
“100 Kişiye Düşen Kitap Sayısı” incelendiğinde, nüfusu daha az olan illerin kütüphane raflarında vatandaş başına daha fazla kitap bulundurduğu görüldü. Tunceli yüz kişi başına 138,99, Bayburt 132,14 ve Gümüşhane 108,93 kitapla bu alanda zirveye yerleşti.
Erzincan ise yüz kişi başına düşen 87,03 kitap stoğu ile orta-üst segmentte yer alarak hem kitap zenginliğini korudu hem de bu kitapları yüksek üye ve ziyaretçi oranlarıyla dinamik bir şekilde dolaşıma sokmayı başardı.
Özetle; nüfus verileriyle birlikte değerlendirilen yeni istatistikler, Erzincan’ın kütüphanecilik hizmetlerinde nicelikten çok niteliğe ve toplumsal entegrasyona odaklandığını ortaya koydu. Veriler, şehir halkının kitaba ve bilgiye erişim konusunda bölgedeki birçok büyükşehirden daha istekli olduğunu da gözler önüne serdi. Analistler, Erzincan’daki bu istikrarlı yükselişi yerel yönetimler ile eğitim kurumlarının ortak yürüttüğü okuma kampanyalarına bağlıyor.