Nöbetçi Eczaneler
Ramazan ayı, Müslümanlar için rahmet, mağfiret ve bereket iklimidir. Bu mübarek ayda oruç ibadetini yerine getirirken akıllara takılan pek çok soru olabiliyor. Diyanet İşleri Başkanlığı’nın resmi yayınlarından derlediğimiz bu kapsamlı rehberde, oruçla ilgili merak edilen tüm konuları bulabilirsiniz.
Oruç İbadetinin Hikmet ve Faydaları
Allah’ın emir ve yasakları, kulların iyiliği içindir. İslam alimleri, bütün hükümlerin insanların yararlarını gerçekleştirme amacına yönelik olduğu konusunda görüş birliği içindedirler. Oruç ibadetinin temel hedefi, insanları takvaya eriştirmektir. Bu bizzat Kur’an-ı Kerim’de şöyle ifade edilmektedir:
“Ey iman edenler! Allah’a karşı gelmekten sakınmanız için oruç, sizden öncekilere farz kılındığı gibi, size de farz kılındı…” (Bakara, 2/183)
Orucun Manevi Faydaları
Oruç, kanaatkarlığı güçlendirir. Açlık çeken insan, yokluğun, muhtaç durumunun ne olduğunu daha iyi kavrar. İsraf etmekten kaçınır. Allah Resulü’nün “Kanaat bitmeyen bir hazinedir” sözü, müminin kulaklarında yankılanır. Nimetin eski halinden daha çok kadrini bilen insan, Allah’a olan şükrünü artırır.
Orucun Bedensel Faydaları
Oruç, bedenin zekatı olarak, vücutta birikmiş zararlı unsurların atılması için metabolizmaya büyük bir imkan sağlar. Allah Resulü’nün “Oruç tutunuz ki sıhhat bulasınız” sözünü teyit edercesine bedenlerimiz sağlık bulur.
Ramazan Ayının Önemi
Oruç ayı olan Ramazan Ayı, kulun Rabbine iltica ederek, günahlarının bağışlanması için hayat yoluna yerleştirilmiş fırsat ve hazinelerle doludur. Allah Resulü, inanıp karşılığını Allah’tan bekleyerek Ramazanı değerlendirenlerin geçmiş günahlarının bağışlanacağını müjdelemiştir.
Oruç Hakkında Genel Bilgiler
1. Ramazan Orucu Kimlere Farzdır?
Ramazan orucu, akıllı, ergenlik çağına gelmiş ve oruç tutmaya gücü yeten her Müslümana farzdır.
2. Hangi Hallerde Ramazan Ayında Oruç Tutulmayabilir?
İslam dini, kişileri güçleri nispetinde sorumlu tutmuş, güçlerini aşan veya sıkıntıya yol açan durumlarda kolaylaştırıcı hükümler getirmiştir. Aşağıdaki mazeretlere sahip kimselerin Ramazan’da oruç tutmamalarına ruhsat tanınmıştır:
a) Yolculuk
Yolculuk, Ramazan ayında oruç tutmamak için ruhsat olarak kabul edilmiştir. Yolculuk esnasında tutulmayan oruçlar, daha sonra kaza edilir. Kur’an’da bu konu şöyle buyurulmaktadır:
“İçinizden hasta olan veya yolculukta bulunan, tutamadığı günler sayısınca diğer günlerde tutar.” (Bakara, 2/184)
b) Hastalık
Oruç tuttuğu zaman, hastalığının artmasından veya uzamasından endişe edilen kimse ile, hastalığı sebebiyle oruç tutmakta zorlanan kişilerin Ramazan ayında oruç tutmayıp, iyileştikten sonra bunları kaza etmelerine izin verilmiştir. Uzman bir hekim tarafından oruç tutması halinde hasta olacağı bildirilen kimse de hasta hükmündedir.
c) Hamilelik ve Çocuk Emzirme
Oruç tutmaları kendilerine veya çocuklarına zarar vermesi halinde, hamile kadınlar oruçlarını tutmayabilirler. Emzikli kadınlar da, sütlerinin kesilmesi ve çocuklarının zarar görebileceği durumlarda oruç tutmayabilirler.
d) Zor ve Meşakkatli İşlerde Çalışmak
Oruç tuttuğu takdirde sağlığına bir zarar gelmesinden korkan kimse, orucunu tutmayabilir. Bu durumda olanlar, izinli olduğu günler veya uygun zamanlarda tutamadıkları oruçları kaza ederler.
e) Yaşlılık
Oruç tutamayacak kadar yaşlanmış kimseler, her gün için bir fidye verirler.
3. Oruç Fidyesi Ne Demektir?
Fidye, oruç tutmaya gücü yetmeyenlerin, tutamadıkları her bir oruç günü için verdiği bedeldir. Bu, bir kişiyi bir gün için doyuracak yiyecek veya bunun para olarak karşılığıdır.
4. Oruca Niyet Nasıl Yapılır?
Niyet, ibadetlerin kabulünün ön şartıdır. Niyetsiz yapılan amel ibadet değeri kazanmaz. Niyetin asıl gerçekleştiği yer kalptir. Oruç için niyetin vakti, akşam namazı vaktinin girmesiyle başlar. Sahura kalkılması fiili bir niyettir. Kişi sahura kalkmamış olsa bile sabah bu bilinç içinde ise niyetli sayılır.
5. Orucun Zamanı Hangi Vakitler Arasındadır?
Oruç tutma zamanı, tan yerinin ağarması (imsak) ile başlar, güneşin batmasına kadar devam eder. Oruca başlamaya imsak, orucu açmaya ise iftar denir.
6. Sahurda Ezan Bitene Kadar Yemek Yenilebilir mi?
İmsak vakti ezan ile değil, tan yerinin ağarması ile başlar. Bu sebeple ezan okunsun veya okunmasın, imsak vaktinin başlaması ile yeme içmeye son vermek gerekir.
7. Bayram Günü Oruç Tutulabilir mi?
Ramazan bayramının birinci gününde, Kurban bayramının dört gününde oruç tutmak mekruhtur. Çünkü bugünler ziyafet, yeme, içme ve sevinç günleridir.
8. Üç Ayların Aralıksız Oruçla Geçirilmesi
Hz. Peygamber’in Recep ve Şaban aylarında, diğer aylara oranla daha çok nafile oruç tuttuğu hadis kaynaklarında yer almakta, fakat bu iki ayı aralıksız oruçlu geçirdiği bilinmemektedir. Ramazan’a ilaveten Recep ve Şaban aylarını da bütünü ile oruçlu geçirmek sakıncalı olmamakla beraber, sünnete uyarak bu aylarda birer gün olsun oruca ara vermek uygun olur.
9. Şevval Orucunun Hükmü Nedir?
Ramazan ayından sonra Şevval ayında altı gün oruç tutmak müstehaptır. Peygamber Efendimiz, “Kim Ramazan orucunu tutar ve ona Şevval ayından altı gün ilave ederse, sanki yılın bütününde oruç tutmuş gibi olur” buyurarak Şevval ayında altı gün oruç tutmayı teşvik etmiştir. Bu oruç art arda tutulabileceği gibi, ara verilerek de tutulabilir.
10. Aşure Orucunun Hükmü Nedir?
Muharrem ayının onuncu gününe Aşure günü denir. Resulullah, “Aşure günü orucunun önceki yılın günahlarına kefaret olacağını umarım” buyurarak bu günde oruç tutmayı tavsiye etmiştir.
Orucu Bozan ve Bozmayan Şeyler
Orucu Bozup Sadece Kazayı Gerektiren Durumlar
- Meşru bir mazerete (yolculuk, hastalık, yaşlılık) dayalı olarak bozulan oruç
- Kasıt olmaksızın yemek-içmek
- Beslenme amacı taşımayan, yenilip içilmesi mutat olmayan şeylerin tüketilmesi
Oruç Kefareti Nedir?
Oruç kefareti, Ramazan orucunun mazeretsiz olarak bozulması sebebiyle bir ceza olarak, Ramazan dışında peş peşe iki kameri ay veya altmış gün oruç tutmak demektir.
Kefareti Gerektiren Durum: Meşru bir mazeret bulunmaksızın yemek, içmek, cinsel ilişkide bulunmak ya da bu anlama gelecek fiillerden birini yapmak.
Önemli Not: Şafii mezhebine göre mazeretsiz olarak Ramazan orucunun yeme-içme ile bozulması durumunda kefaret değil, sadece kaza gerekir.
Unutarak Yemek, İçmek Orucu Bozar mı?
Unutarak yemek, içmek orucu bozmaz. Peygamber Efendimiz, “Bir kimse oruçlu olduğunu unutarak yer, içerse orucunu tamamlasın, bozmasın. Çünkü onu, Allah yedirmiş, içirmiştir” buyurmuştur.
Unutarak yiyen içen kişi, oruçlu olduğunu hatırlarsa hemen ağzındakileri çıkarıp ağzını yıkar ve orucuna devam eder. Oruçlu olduğunu hatırladıktan sonra yeme-içmeye devam eden kişinin orucu bozulur.
Diş Fırçalamak Orucu Bozar mı?
Diş fırçalamakla oruç bozulmaz. Bununla birlikte, diş macununun veya suyun boğaza kaçması halinde oruç bozulur ve kazası gerekir. Bu nedenle diş fırçalarken dikkatli olunmalıdır.
Kusmakla Oruç Bozulur mu?
Kendiliğinden gelen kusma ile oruç bozulmaz. Ancak kişinin kendi isteği ve müdahalesiyle meydana gelen kusma, ağız dolusu olması halinde orucu bozar.
Sağlık Problemleri ve Oruç
Tıbbın gelişmesi ile günümüzde pek çok yeni muayene ve tedavi yöntemleri ortaya çıkmıştır. İşte bu yöntemlerin oruca etkileri:
1. Astım Hastaları Oksijen Spreyi Kullanabilir mi?
Astım hastalarının kullandığı oksijenli sprey orucu bozmaz. Spreyden bir kullanımda çok az bir miktar ağıza sıkılmakta ve bunun önemli bir kısmı ağız ve nefes borularında emilerek yok olmaktadır. Mideye ulaşıp ulaşmadığı konusunda kesin bilgi olmadığından oruç bozulmaz.
2. Göz Damlası Kullanmak Orucu Bozar mı?
Göz damlası orucu bozmaz. Göze damlatılan ilaç miktarı çok az olup, damlanın yok denilebilecek kadar küçük bir kısmı sindirim kanalına ulaşma ihtimali bulunmaktadır. Dinimizde bu miktar af kapsamında değerlendirilmiştir.
3. Burun Damlası Kullanmak Orucu Bozar mı?
Burun damlası orucu bozmaz. Tedavi amacıyla burna damlatılan ilacın bir kısmı burun çeperleri tarafından emilmekte, çok az bir kısmı mideye ulaşmaktadır. Bu da af kapsamındadır.
4. Kalp Hastalarının Dilaltı Hapı Kullanması
Dilaltı hapı kullanmak orucu bozmaz. Söz konusu ilaç, ağız içinde emilip kana karıştığından mideye bir şey ulaşmamaktadır.
5. Her Gün İlaç Kullanmak Zorunda Olan Hastalar
Hastalık, Ramazan’da oruç tutmamayı mubah kılan özürlerdendir. Bir kimsenin oruç tuttuğu takdirde hastalanacağı, hasta ise hastalığının artacağı tıbben veya tecrübe ile sabit olursa oruç tutmayabilir. İyi olunca da tutamadığı günleri kaza eder. Ömrü boyunca bu durumda olan kişiler ise her gün için bir fidye verirler.
6. Endoskopi, Kolonoskopi Yaptırmak Orucu Bozar mı?
Endoskopi veya kolonoskopi yaptırmak sırasında cihaz içinden su, yağ ve benzeri gıda özelliği taşıyan bir madde verilirse oruç bozulur. Ancak bu maddeler verilmezse oruç bozulmaz.
7. Anestezi Yaptırmak Orucu Bozar mı?
Lokal anestezi orucu bozmaz. Ancak bölgesel ve genel anestezide serum verildiği için oruç bozulur.
8. Kulak Damlası ve Kulak Yıkama
Kulak zarı sağlam ise kulak damlası orucu bozmaz. Kulak zarında delik bulunsa bile, damlatılan ilaç kulak içinde emileceği için oruç bozulmaz. Ancak kulak yıkattırılırken suyun mideye ulaşması halinde oruç bozulur.
9. Fitil Kullanmak, Lavman Yaptırmak
Makattan tedavi amaçlı kullanılan fitiller, gıda verme özelliği bulunmadığı için orucu bozmaz. Kadının tedavi amaçlı vajinal fitil kullanması da orucu bozmaz.
10. İğne, Serum ve Kan Vermek
- Besleyici iğne ve serumlar orucu bozar.
- Tedavi amaçlı iğneler (aşı, antibiyotik vb.) orucu bozmaz.
- Kan vermek orucu bozmaz. Nitekim Hz. Peygamber, oruçlu iken kan aldırmıştır.
11. Diyaliz Uygulaması
Hastaya herhangi bir gıda içerikli sıvı verilmeden gerçekleştirilen hemodiyalizde oruç bozulmaz. Diğer diyaliz çeşitlerinde vücuda gıda içerikli sıvı verildiği için oruç bozulur.
12. Anjiyo Yaptırmak
Anjiyografi ve anjiyoplasti operasyonlarında yemek ve içmek anlamı bulunmadığından oruç bozulmaz.
13. Biyopsi Yaptırmak
Tahlil amacıyla vücudun herhangi bir organından parça alınması (biyopsi) orucu bozmaz.
14. Kan Aldırmak
Kan aldırmak orucu bozmaz. Hz. Peygamber, “Üç şey vardır orucu bozmaz: Kan aldırmak, kusmak, ihtilam olmak” buyurmuştur.
15. Akupunktur Yaptırmak
Akupunktur uygulamasında vücudun beslenmesi söz konusu olmadığından orucu bozmaz.
16. Merhem ve İlaçlı Bant Kullanmak
Deri üzerine sürülen merhem, yapıştırılan ilaçlı bantlar orucu bozmaz.
17. Diş Tedavisi Yaptırmak
Oruçlu bir kimsenin dişlerini tedavi ettirmesi veya çektirmesi orucu bozmaz. Ancak tedavi esnasında kan veya tedavide kullanılan maddelerden herhangi birinin yutulması orucu bozar.
18. Susuz Olarak Hap Yutmak
Oruçlu bir kimse meşru mazeret olmaksızın ilaç cinsinden bir şeyi ister su ile, ister susuz olarak yutarsa orucu bozulur ve kefaret gerekir.
Kadınlara Özel Haller ve Oruç
1. Hayız ve Nifas Hallerinde Oruç
Kadınlar hayız (adet) ve nifas (lohusalık) hallerinde oruç tutmazlar. Daha sonra tutamadıkları oruçları kaza ederler. Bu konuda bütün İslam alimleri görüş birliği içindedir.
2. Oruçlu İken Adet Gören Kadın Ne Yapar?
Oruçlu iken adet gören kadının orucu bozulmuş olduğundan yiyip içer. Ancak edeben oruçlu gibi davranmaya devam etmesi uygun olur.
3. İmsak Vaktinden Sonra Adeti Sona Eren Kadın
İmsak vaktinden sonra adet hali sona eren bir kadın, o gün hiçbir şey yiyip içmemiş olsa bile oruç tutmuş sayılmaz. Bu günü daha sonra kaza eder.
4. Adet Geciktirici İlaç Kullanmak
Adet hali oruç tutmaya engeldir. İlaç etkisi ile de olsa, kanama olmadıkça adet hali vuku bulmuş olmayacağından tutulan oruç geçerlidir. Ancak vücut sağlığı bakımından adet halini önlemek için ilaç kullanılması tavsiye edilmez.
Sıkça Sorulan Sorular
Oruçluyken Boy Abdesti Almak, Banyo Yapmak Orucu Bozar mı?
Hayır, bozmaz. Ağız veya burundan su yutulmadıkça yıkanmakla veya gusül abdesti almakla oruç bozulmaz. Hz. Aişe ile Ümmü Seleme validelerimiz, Peygamberimiz’in Ramazan’da imsaktan sonra boy abdesti aldığını haber vermişlerdir.
İhtilam Olmak, Cünüp Olarak Sabahlamak Oruca Zarar Verir mi?
Hayır, vermez. Oruçlu iken rüyada ihtilam olmak orucu bozmadığı gibi, gusletmeyi geciktirerek cünüp olarak sabahlamak da oruca zarar vermez.
Cünüp İken Sahur Yemeği Yenebilir mi?
Cünüp olan kimsenin elini, ağzını yıkamadan yiyip içmesi uygun görülmemiştir. Ancak elini, ağzını yıkadıktan sonra, boy abdesti almadan sahur yemeği yemesinde bir sakınca yoktur.
Kaza Oruçları Aralıksız Tutulmak Zorunda mı?
Hayır. Kaza oruçlarının aralıksız tutulması hakkında herhangi bir hüküm bulunmamaktadır. Bu itibarla, kazaya kalan oruçlar, oruç tutulması mekruh olan günler dışında, peşi peşine veya ayrı günlerde tutulabilir.
Nafile Oruç Bozulursa Kaza Gerekir mi?
Evet, gerekir. Nafile de olsa, başlanan bir ibadetin tamamlanması gerekir. Bu nedenle diğer nafile ibadetlerde olduğu gibi, bozulan nafile orucun da kaza edilmesi gerekir. Kaza orucu tutmakta olan kişinin bu orucu bozması durumunda da kaza gerekli olup, kefaret gerekmez.
Mesleği Gereği Sürekli Yolculuk Yapan Kişi Nasıl Oruç Tutar?
Mazeret devam ettiği sürece ruhsat da devam eder. Sürekli mazereti bulunan kişiler, mazeretleri ortadan kalkınca, zamanında tutamadıkları Ramazan oruçlarını kaza ederler. Devamlı olarak uzun yola giden kaptan ve sürücüler de yolcu hükmündedir.
Ramazan’ı Karşılamak ve Uğurlamak İçin Oruç Tutulur mu?
Ramazan’ı karşılamak veya uğurlamak amacıyla oruç tutmanın dini bir dayanağı yoktur. Ramazan ayı girmediği halde, Ramazan’ın gelmiş olabileceği düşüncesiyle ihtiyaten Ramazan’dan bir veya iki gün önce oruç tutmak mekruhtur.
Sonuç
Oruç, İslam’ın temel ibadetlerinden biri olup, hem bedeni hem de ruhi arınmayı sağlayan müstesna bir ibadettir. Ramazan ayında tutulan oruç, Müslümanlara sabrı, kanaati, şükrü ve yardımlaşmayı öğretir. Oruç ibadetinin hükümlerini doğru anlamak ve uygulamak, ibadetimizin Allah katında makbul olması için büyük önem taşır.
Bu rehberde yer alan bilgiler, Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu’nun resmi görüşlerine dayanmaktadır. Daha detaylı bilgi için en yakın müftülüğe veya Diyanet İşleri Başkanlığı’nın resmi iletişim kanallarına başvurabilirsiniz.