Nöbetçi Eczaneler
İliç Anagold Maden Ocağı’ndaki heyelanı facia öncesi verilerle analiz eden Erzincanlı bilim insanının geliştirdiği DefoSense, afet yönetiminde yeni bir dönem başlatıyor.
Maden sahalarından dev altyapı projelerine, obruk alanlarından dolgu zeminlerine kadar Türkiye’nin yer yüzeyi hareketleri uzaydan takip altına alınıyor. Erzincanlı bilim insanı Prof. Dr. Sefa Yalvaç liderliğinde geliştirilen %100 yerli ve milli “DefoSense” platformu, yapay zeka desteğiyle felaketleri gerçekleşmeden önlemeyi hedefliyor.
Trabzon Teknokent’te Doğan %100 Yerli Teknoloji
Gümüşhane Üniversitesi Mühendislik ve Doğa Bilimleri Fakültesi Harita Mühendisliği Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Sefa Yalvaç (1985, Erzincan) ve ekibi, Trabzon Teknokent bünyesinde 1.5 yılı aşkın süredir üzerinde çalıştıkları DefoSense Projesi ile afet yönetiminde çığır açan bir başarıya imza attı. Proje; Avrupa Uzay Ajansı (ESA) tarafından sağlanan Sentetik Açıklıklı Radar (SAR) uydu verilerini yapay zeka algoritmalarıyla işleyerek zemin deformasyonlarını milimetrik hassasiyetle ortaya koyuyor.
Geleneksel InSAR analizlerinin yüksek donanım maliyetleri, pahalı yazılımlar ve uzman kadro ihtiyacı gerektirdiğini belirten Prof. Dr. Sefa Yalvaç, DefoSense’in tüm bu karmaşık teknik süreçleri arka planda otomatikleştirdiğini ifade etti. Kullanıcılar, herhangi bir masaüstü yazılımına ihtiyaç duymadan, doğrudan web arayüzü üzerinden diledikleri bölge için dakikalar içinde risk değerlendirme haritalarına erişebiliyor.
İliç ve Trabzon’daki Riskler Saatler İçinde Deşifre Edildi
Geliştirilen platformun analitik gücü, Türkiye’nin yakın geçmişinde yaşanan ve kritik önem taşıyan saha testleriyle de kanıtlandı:
- Erzincan İliç Anagold Maden Ocağı: Heyelan bölgesine ait facia öncesindeki 3 yıllık uydu verileri sisteme yüklendiğinde, DefoSense olayın gerçekleşmesinden 1 ay öncesine kadar olan hareketleri analiz etti. Yapay zeka destekli altyapı, heyelandan etkilenen yüksek riskli alanı önceden milimetre hassasiyetle öngörmeyi başardı.
- Trabzon Moloz Dolgu Alanı & Şehir Hastanesi: Deniz doldurularak inşa edilen Trabzon Şehir Hastanesi ve Trabzonspor Stadyumu’nun yer aldığı alanlardaki 3 yıllık zemin oturması ve kayma hareketleri, sistem tarafından birkaç saat içinde işlenerek detaylı risk haritalarına dönüştürüldü.
- Konya Şehir Merkezi (Obruk Riski): Yeraltı suyu kullanımına bağlı olarak gelişen ve kentsel alanları tehdit eden yüksek hızlı çökme hareketleri saatler içinde tespit edilerek zamansal trendleri ortaya kondu.
Yapay Zeka Destekli Karar Mekanizması ve Erken Uyarı
DefoSense, ESA uydularının aynı bölgeyi 12 günlük periyotlarla yeniden gözlemlemesiyle elde edilen verileri sürekli güncelliyor. 2015 yılından günümüze uzanan devasa arşiv verisini kullanan sistem; hem PSI (Persistent Scatterer) yöntemiyle noktasal ve uzun dönemli milimetrik hareketleri, hem de SBAS (Small Baseline Subset) yöntemiyle geniş alanlardaki zamansal değişimleri inceliyor.
Sistemin sadece veri üretmekle kalmayıp bunu eyleme dönüştürülebilir bilgilere dönüştürdüğünü belirten Erzincanlı akademisyen Prof. Dr. Sefa Yalvaç, şu değerlendirmelerde bulundu:
“Uzaydan gelen milyarlarca ölçüm noktası ve yoğun veri karmaşası içinde yapay zeka algoritmalarımız devreye giriyor. Sistem; yer yüzeyindeki çökmeleri, yükselmeleri, yatay kaymaları veya heyelan risklerini analiz ederek doğrudan bir risk skoru üretiyor. Kritik seviyeye ulaşan deformasyonlarda kamu kurumlarına veya özel sektör temsilcilerine ‘Saha İncelemesi’, ‘Müdahale Planı’ veya ‘Detaylı İzleme’ şeklinde otomatik aksiyon önerileri sunuyoruz. Amacımız; can ve mal kayıplarını felaket yaşanmadan önce önlemektir.”
Hangi Sektörlerde Kullanılabilecek?
Ölçeklenebilir yapısı sayesinde farklı sektörlere kolayca entegre edilebilen platform;
- Maden ve Sanayi Sahaları: Açık ocak ve şev stabilitesi ile atık barajı takibi,
- Kentsel Dönüşüm ve İnşaat: Bina, tünel, viyadük ve köprü esnemelerinin izlenmesi,
- Enerji ve Su Yapıları: Baraj gövde hareketleri ve boru hattı altyapı güvenliği,
- Ulaştırma: Otoyol, demiryolu ve havalimanı pistlerindeki oturma tespiti gibi stratejik alanlarda aktif olarak kullanılabiliyor.
Erzincanlı bilim insanı Prof. Dr. Sefa Yalvaç, Trabzon Teknokent’te yerli imkanlarla geliştirilen DefoSense’i gelecekte uluslararası pazara açmayı ve küresel ölçekte tercih edilen bir mekânsal karar destek platformu haline getirmeyi hedeflediklerini sözlerine ekledi.